Posiadanie

Ogólna charakterystyka:

Na posiadanie składają się dwa elementy: element fizyczny (corpus) oraz element psychiczny (animus). Najogólniej rzecz ujmując corpus oznacza, że pewna osoba znajduje się w sytuacji, która daje jej możliwość władania rzeczą w taki sposób, jak mogą to czynić osoby, którym przysługuje do rzeczy określone prawo, przy czym nie jest konieczne efektywne wykonywanie tego władztwa. Animus zaś oznacza wolę wykonywania względem rzeczy określonego prawa dla siebie. Wola ta wobec otoczenia wyraża się w takim postępowaniu posiadacza, które wskazuje na to, że uważa się on za osobę, której przysługuje do rzeczy określone prawo.

Przedmiotem posiadania mogą być rzeczy (zarówno nieruchomość, jak i rzecz ruchoma), części rzeczy i służebność gruntowa. Przedmiotem posiadania nie mogą być zbiory praw.

 

Rodzaje posiadania:

  1. Kodeks cywilny wyróżnia dwa rodzaje posiadania: posiadanie samoistne i posiadanie zależne. Posiadaczem samoistnym rzeczy jest ten, kto nią włada jak właściciel, wyrażając tym samym wolę wykonywania w stosunku do niej prawa własności. Posiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje drugiemu rzecz w posiadanie zależne. Posiadaczem zależnym natomiast jest ten, kto włada rzeczą w zakresie innego prawa, niż prawo własności, na przykład użytkowania , zastawu , najmu, dzierżawy. Nie rości więc on sobie do rzeczy prawa własności, lecz zachowuje się tak jak uprawniony z innego prawa, z którym łączy się określone władztwo nad rzeczą.
  2. Zarówno posiadanie samoistne, jak i zależne może być posiadaniem bezprawnym lub prawnym. Jest ono bezprawne, gdy nie wynika z prawa własności czy innego stosunku prawnego, a posiadanie prawne to posiadanie zgodne ze stanem prawnym. Samoistnym posiadaczem prawnym jest właściciel, a bezprawnym tzw. nieformalny nabywca nieruchomości, złodziej, paser. Zależnym posiadaczem prawnym jest na przykład najemca, a bezprawnym taka osoba, która włada rzeczą jak najemca, a nim nie jest.
  3. Z punktu widzenia skutków prawnych posiadania istotny jest jego podział na posiadanie w dobrej i w złej wierze. Kryterium podziału na posiadanie w dobrej i złej wierze stanowi przekonanie posiadacza co do jego uprawnień. Jeżeli posiadacz jest przekonany, że posiada rzecz zgodnie z przysługującym mu prawem i to jego przekonanie jest usprawiedliwione okolicznościami, jest posiadaczem w dobrej wierze. Dobrą wiarę posiadacza wyłącza zarówno pozytywna wiadomość o braku uprawnienia, jak też brak takiej świadomości, spowodowany niedbalstwem. W sytuacji, gdy ustawodawca uzależnia skutki prawne od dobrej lub złej wiary, domniemywa się istnienie dobrej wiary.

 

Dzierżenie:

Kto rzeczą faktycznie włada za kogo innego, jest dzierżycielem. Dzierżenie jest różnym od posiadania rodzajem władztwa nad rzeczą. Podobnie jak na posiadanie także na dzierżenie, składają się dwa elementy: faktyczne władztwo nad rzeczą (corpus) oraz wola władania rzeczą (animus). Różnica między posiadaniem a dzierżeniem polega na innym ukierunkowaniu woli władania rzeczą. O ile posiadacz włada rzeczą dla siebie, o tyle dzierżyciel czyni to w imieniu innej osoby, wykazując wolę władania rzeczą za kogo innego.

Od posiadania i dzierżenia należy jeszcze odróżnić tzw. władztwo prekaryjne (precarium). Opiera się ono na stosunku grzecznościowym, w sytuacji, gdy jedna osoba chce drugiej wyświadczyć przysługę. Do istoty takiego władztwa należy to, że dający rzecz i biorący ją do użytku nie są związani żadnym stosunkiem prawnym i dlatego może być ono w każdej chwili odwołane. Prekarzysta nie jest posiadaczem i w związku z tym nie przysługuje mu ochrona posesoryjna. Nie powstają też dla niego inne skutki prawne związane z posiadaniem, w szczególności nie może zasiedzieć rzeczy, z której grzecznościowo korzysta.

Domniemania:

Z posiadaniem ustawodawca łączy szereg domniemań prawnych:

  • Domniemywa się, że ten, kto rzeczą faktycznie włada, jest posiadaczem samoistnym – osoba, która powołuje się na swoje posiadanie, musi więc udowodnić tylko fakt władania rzeczą. Osoba zainteresowana może obalić to domniemanie, dowodząc, że faktyczne władanie jest posiadaniem zależnym lub dzierżeniem. Może to nastąpić w każdym postępowaniu, w którym od stwierdzenia samoistnego posiadania (lub jego braku) zależy wynik sprawy.
  • Domniemywa się ciągłość posiadania. Niemożność posiadania wywołana przez przeszkodę przemijającą nie przerywa posiadania. – domniemanie to przydatne jest szczególnie w zakresie zasiedzenia rzeczy. Ustanowione domniemanie ciągłości posiadania zwalnia posiadacza od trudnego dowodu nieustannego posiadania. Wystarczy zaś, że udowodni swe posiadanie w oznaczonych skrajnych momentach. Domniemanie ciągłości posiadania jest usuwalne. Zainteresowany może więc obalić je dowodem przeciwnym. Musiałby on udowodnić rzeczywistą przerwę (przerwy) w posiadaniu rzeczy. Dodajmy, że przerwanie posiadania wyklucza zasiedzenie; brak tu bowiem ciągłego (nieprzerwanego) posiadania. Przyczyną zasiedzenia może być jednak ponowne długotrwałe, ciągłe posiadanie.
  • Domniemywa się, że posiadanie jest zgodne ze stanem prawnym. Domniemanie to dotyczy również posiadania przez poprzedniego posiadacza. – domniemanie to w połączeniu z domniemaniem samoistności posiadania prowadzi do przyjęcia, że ten, kto rzeczą faktycznie włada, jest jej właścicielem.
  • Domniemanie dobrej wiary posiadacza – wynika z art. 7 kc
  • Posiadanie przywrócone poczytuje się za nie przerwane – o przywróceniu posiadania   mówić dopiero z chwilą rzeczywistego odzyskania przez posiadacza władztwa nad rzeczą. Fikcja ciągłości posiadania znajduje zastosowanie jedynie w tych przypadkach, gdy posiadanie zostało przywrócone w sposób legalny.

Nabycie posiadania:

Można wyróżnić 2 rodzaje nabycia posiadania:

  1. Nabycie pochodne posiadania – posiadanie może być przedmiotem obrotu, dopuszczalne jest przeniesienie posiadania z jednego podmiotu na drugi.
    • Traditio corporalis – wydanie rzeczy
    • Traditio longa manu – wydanie środków, które dają faktyczną władzę nad rzeczą
    • Constitutum possessorium – dotychczasowy posiadacz samoistny zachowuje rzecz w swoim władaniu jako posiadacz zależny albo jako dzierżyciel na podstawie stosunku prawnego, który strony jednocześnie ustalą.
    • Traditio brevi manu – przeniesienie posiadania samoistnego na posiadacza zależnego albo na dzierżyciela następuje na mocy samej umowy między stronami.
    • Jeżeli rzecz znajduje się w posiadaniu zależnym albo w dzierżeniu osoby trzeciej, przeniesienie posiadania samoistnego następuje przez umowę między stronami i przez zawiadomienie posiadacza zależnego albo dzierżyciela.
  2. Nabycie pierwotne posiadania – nie wywodzi się własnego posiadania od poprzedniego posiadania; może nastąpić przez jednostronny akt objęcia rzeczy we władztwo, z jednoczesną wola posiadania jej we własnym imieniu – w razie objęcia w posiadanie rzeczy niczyjej oraz rzeczy nowo wytworzonej, a także przez samowolne, bezprawne pozbawienie kogoś posiadania.

Mimo kontrowersji przyjmuje się, że posiadanie jest dziedziczne, ale tylko wówczas, gdy spadkobierca obejmuje rzecz w posiadanie.

Ochrona posiadania:

Mimo, że posiadanie nie jest prawem, a stanem faktycznym, posiadanie jest chronione. Można wyróżni ochronę sądową i ochronę własną. Ustawodawca wyraził zakaz naruszania posiadania, niezależnie od tego, czy jest to posiadanie w dobrej, czy w złej wierze. Wskazany zakaz odnosi się do każdego, także do osoby uprawnionej. Nawet właścicielowi nie wolno naruszać posiadania osoby, która faktycznie włada jego rzeczą. Właściciel może wystąpić do sądu z odpowiednim roszczeniem.

Instrumenty ochrony posiadania:

  1. Obrona konieczna – posiadacz może zastosować obronę konieczną, ażeby odeprzeć samowolne naruszenie posiadania.
  2. Dozwolona samopomoc – posiadacz nieruchomości może niezwłocznie po samowolnym naruszeniu posiadania przywrócić własnym działaniem stan poprzedni; nie wolno mu jednak stosować przy tym przemocy względem osób. Posiadacz rzeczy ruchomej, jeżeli grozi mu niebezpieczeństwo niepowetowanej szkody, może natychmiast po samowolnym pozbawieniu go posiadania zastosować niezbędną samopomoc w celu przywrócenia stanu poprzedniego.
  3. Powództwo posesoryjne – Przeciwko temu, kto samowolnie naruszył posiadanie, jak również przeciwko temu, na czyją korzyść naruszenie nastąpiło, przysługuje posiadaczowi roszczenie o przywrócenie stanu poprzedniego i o zaniechanie naruszeń. Roszczenie to nie jest zależne od dobrej wiary posiadacza ani od zgodności posiadania ze stanem prawnym, chyba że prawomocne orzeczenie sądu lub innego powołanego do rozpoznawania spraw tego rodzaju organu państwowego stwierdziło, że stan posiadania powstały na skutek naruszenia jest zgodny z prawem. Roszczenie wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia.

Roszczenie o ochronę posiadania nie przysługuje w stosunkach pomiędzy współposiadaczami tej samej rzeczy, jeżeli nie da się ustalić zakresu współposiadania. Zatem a contrario przysługuje roszczenie posesoryjne w stosunku pomiędzy posiadaczami tej samej rzeczy, jeżeli można ustalić zakres współposiadania.

Roszczenie o wstrzymanie budowy – posiadaczowi nieruchomości przysługuje roszczenie o wstrzymanie budowy, jeżeli budowa mogłaby naruszyć jego posiadanie albo grozić wyrządzeniem mu szkody. Roszczenie może być dochodzone przed rozpoczęciem budowy; wygasa ono, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu miesiąca od rozpoczęcia budowy.

Hasła kluczowe:

nabycie posiadania, ochrona posiadania, posiadanie, posiadanie samoistne, posiadanie zależne, rodzaje posiadania

Udostępnij

Skomentuj

Plain text

  • Znaczniki HTML niedozwolone.
  • Adresy internetowe są automatycznie zamieniane w odnośniki, które można kliknąć.
  • Znaki końca linii i akapitu dodawane są automatycznie.
  • Email addresses will be obfuscated in the page source to reduce the chances of being harvested by spammers.
CAPTCHA
To pytanie sprawdza czy jesteś człowiekiem i zapobiega wysyłaniu spamu.