Użytkowanie

Ogólna charakterystyka:

Instytucja użytkowania ma wielowiekową tradycję. Prawo to znane było już prawu rzymskiemu, później kodyfikacjom krajów europejskich okresu oświecenia i w czasach późniejszych. Jego treścią było prawo korzystania z cudzej rzeczy i czerpania z niej pożytków z obowiązkiem zachowania substancji rzeczy i jej przeznaczenia.

W katalogu ograniczonych praw rzeczowych ustawodawca na pierwszym miejscu wymienia użytkowanie. Jest to zabieg celowy, gdyż użytkownikowi przysługuje najszerszy zakres uprawnień w stosunku do cudzej rzeczy. Użytkowanie jest więc ograniczonym prawem rzeczowym, uregulowanym w kodeksie cywilnym.

Prawo użytkowania ma szeroki zakres i obejmuje korzystanie z rzeczy na dwa sposoby:

  1. Przez używanie rzeczy
  2. Przez pobieranie z niej pożytków

Użytkowanie ma dwie podstawowe funkcje:

  1. Funkcja alimentacyjna – jest to forma wsparcia dla konkretnej osoby, by mogła korzystać z rzeczy i pobierać z niej pożytki
  2. Funkcja konsumpcyjna – gdy użytkowanie ustanawiane jest na rzecz osoby prawnej.

Użytkowanie jest niezbywalne, niedziedziczne i nie może być przedmiotem obrotu. Jest to prawo ściśle związane z osobą fizyczną lub prawną, na której rzecz zostało ono ustanowione. Wyjątkowo przejście prawa użytkowania na inną osobę dopuścił Sąd Najwyższy w wypadku sukcesji uniwersalnej, w sytuacji połączenia, podziału lub przejęcia osoby prawnej.

Powstanie użytkowania:

Użytkowanie prawie zawsze powstaje w drodze umowy właściciela rzeczy z użytkownikiem. Może zostać ustanowione na czas oznaczony lub nieoznaczony (w tym przypadku użytkowanie wygaśnie na skutek śmierci użytkownika będącego osobą fizyczną lub likwidacji użytkownika będącego osobą prawną). Kodeks cywilny pozwala dokonać w umowie dwóch modyfikacji dotyczących uprawnień użytkownika:

  1. Wyłączenie użytkownikowi prawa do pobierania oznaczonych pożytków; wtedy pożytki te pobierać będzie właściciel. Użytkowanie będzie nadal obciążało całą rzecz, ale użytkownik nie będzie mógł pobierać oznaczonych pożytków.
  2. Gdy przedmiotem użytkowania jest nieruchomość można zastrzec, że użytkownik będzie pobierał pożytki tylko z jej części. Więc wykonywanie użytkowania nieruchomości można ograniczyć do jej oznaczonej części. Również w tym wypadku użytkowanie obciąża całą rzecz oddaną w użytkowanie, z tym że użytkownik będzie mógł wykonywać swoje prawo tylko w odniesieniu do oznaczonej części nieruchomości,

Możliwe jest także ustanowienie użytkowania w trybie decyzji administracyjnej (wywłaszczenia) na podstawie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zdarza się to jednak sporadycznie.

Przedmiot użytkowania:

Przedmiotem użytkowania mogą być:

  • rzeczy – zarówno ruchome jak i nieruchomości gruntowe, budynkowe, lokalowe. Przedmiotem użytkowania mogą być również części składowe i przynależności.
  • majątkowe prawa zbywalne – Przedmiotem użytkowania mogą być takie prawa, które są zbywalne, jak: użytkowanie wieczyste, wierzytelności, prawa z papierów wartościowych (akcji, obligacji, świadectw tymczasowych). Przedmiotem użytkowania może być także udział w spółce kapitałowej.

Kwestią kontrowersyjną jest, czy przedmiotem użytkowania może być własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu. W tym zakresie istnieją rozbieżne koncepcje. Według pierwszej, prawo to choć jest zbywalne, to jednak nie przynosi pożytków, co wyklucza możliwość obciążenia go użytkowaniem. Według drugiej koncepcji, należy dopuścić możliwość ustanowienia użytkowania na własnościowym spółdzielczym prawie do lokalu, gdyż prawo to jest zbywalne.

  • prawa na dobrach niematerialnych –  autorskie prawa majątkowe a także prawa z zakresu własności przemysłowej; prawa z patentu, prawa z rejestracji wzoru użytkowego, prawa z rejestracji wzoru przemysłowego, prawa ochronne na znak towarowy, prawa z rejestracji na oznaczenia geograficzne, prawa z rejestracji topografii układu scalonego
  • przedmiotem użytkowania są, co do zasady, rzeczy oznaczone co do tożsamości i niezużywalne. Wyjątkowo, przedmiotem użytkowania mogą być rzeczy oznaczone co do gatunku. Jest to przypadek tzw. użytkowania nieprawidłowego.Jeżeli użytkowanie obejmuje pieniądze lub inne rzeczy oznaczone tylko co do gatunku, użytkownik staje się z chwilą wydania mu tych przedmiotów ich właścicielem. Po wygaśnięciu użytkowania obowiązany jest do zwrotu według przepisów o zwrocie pożyczki. Użytkowanie nieprawidłowe dotyczy tych przypadków użytkowania, w których przedmiotem są pieniądze lub inne rzeczy oznaczone tylko co do gatunku: materiał siewny, zboże, piasek, cement, gwoździe itd. W tych wypadkach użytkownik z chwilą wydania mu pieniędzy albo rzeczy oznaczonych co do gatunku staje się ich właścicielem. Do powstania użytkowania nieprawidłowego nie wystarczy zatem zawarcie samej umowy między właścicielem a użytkownikiem, niezbędne jest również wydanie rzeczy oznaczanych co do gatunku albo pieniędzy użytkownikowi. Ustanowienie użytkowania nieprawidłowego jest zatem czynnością prawną realną.
  • zespół środków produkcji – należy przez to rozumieć zbiór dóbr służących do wykonywania działalności gospodarczej produkcyjnej, niezwiązanych w sposób trwały z nieruchomością i niestanowiących jej części składowych, takich jak: maszyny, urządzenia, narzędzia, środki transportu, inwentarz, zapasy. Jeżeli użytkowanie obejmuje określony zespół środków produkcji, użytkownik może w granicach prawidłowej gospodarki zastępować poszczególne składniki innymi. Włączone w ten sposób składniki stają się własnością właściciela użytkowanego zespołu środków produkcji. Jeżeli użytkowany zespół środków produkcji ma być zwrócony według oszacowania, użytkownik nabywa własność jego poszczególnych składników z chwilą, gdy zostały mu wydane; po ustaniu użytkowania obowiązany jest zwrócić zespół tego samego rodzaju i tej samej wartości, chyba że inaczej zastrzeżono.

Wykonywanie użytkowania:

Użytkowanie jest niezbywalne, niedziedziczne i nie może być przedmiotem obrotu.

Użytkownik powinien wykonywać swoje prawo zgodnie z wymaganiami prawidłowej gospodarki. Użytkownik powinien wykonywać swoje prawo przy uwzględnieniu zwykłej miary staranności i dbałości o oddany mu w użytkowanie przedmiot własności . Niezbędna jest ocena dokonywana w okolicznościach konkretnych, z uwzględnieniem naturalnych i gospodarczych właściwości rzeczy oraz celu użytkowania.

Ponadto przepisy określają sposób wykonywania użytkowania; mają one jednak charakter ius dispositivi, postanowienia te mogą być więc odmiennie uregulowane w umowie.

W stosunkach wzajemnych między użytkownikiem a właścicielem użytkownik ponosi ciężary, które zgodnie z wymaganiami prawidłowej gospodarki powinny być pokrywane z pożytków rzeczy. Kryterium wymagań prawidłowej gospodarki tworzy wzorzec „dobrego gospodarza”, któremu użytkownik powinien sprostać przy wykonywaniu swojego prawa. Do ciężarów związanych z przedmiotem użytkowania zalicza się podatki i inne należności publicznoprawne, koszty ubezpieczenia, bieżące naprawy i remonty związane ze zwykłym korzystaniem z rzeczy. Właściciel nie ma obowiązku czynić nakładów na rzecz obciążoną użytkowaniem. Jeżeli takie nakłady poczynił, może od użytkownika żądać ich zwrotu według przepisów o prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia.

Użytkownik obowiązany jest dokonywać napraw i innych nakładów związanych ze zwykłym korzystaniem z rzeczy. O potrzebie innych napraw i nakładów powinien niezwłocznie zawiadomić właściciela i zezwolić mu na dokonanie potrzebnych robót. Jeżeli użytkownik poczynił nakłady, do których nie był obowiązany, stosuje się odpowiednio przepisy o prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia.

Jeżeli osoba trzecia dochodzi przeciwko użytkownikowi roszczeń dotyczących własności rzeczy, użytkownik powinien niezwłocznie zawiadomić o tym właściciela. Obowiązek zawiadomienia właściciela występuje, gdy osoba trzecia dochodzi roszczenia i należy go wykonać „niezwłocznie”. O dochodzeniu roszczenia można zaś mówić dopiero z chwilą doręczenia użytkownikowi odpisu pozwu albo innego pisma wszczynającego postępowanie.  Przykładem roszczeń dotyczących własności rzeczy może być wytoczenie powództwa windykacyjnego, wytoczenie powództwa o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy, wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego, wszczęcie postępowania o ustanowienie służebności gruntowej czy osobistej, albo o zmianę treści czy sposobu wykonywania służebności, albo o jej zniesienie, wszczęcie postępowania o scalenie lub o rozgraniczenie nieruchomości. Niedopełnienie przez użytkownika obowiązku niezwłocznego zawiadomienia właściciela o dochodzonym roszczeniu może zrodzić odpowiedzialność odszkodowawczą, na zasadzie art. 471 k.c., użytkownika wobec właściciela.

Użytkownik obowiązany jest zachować substancję rzeczy oraz jej dotychczasowe przeznaczenie.Ratio legis takiego unormowania jest ochrona praw właściciela. Użytkownik może zatem korzystać z rzeczy, ale w sposób zachowawczy, nie wolno mu natomiast jej eksploatować. Użytkownik będący osobą fizyczną jest więc pozbawiony prawa wznoszenia budynków i innych trwałych urządzeń związanych z gruntem; nie może naruszać substancji istniejących budynków; pogarszać warunków środowiskowych i walorów krajobrazowych. Użytkownik gruntu może jednak zbudować i eksploatować nowe urządzenia służące do wydobywania kopalin z zachowaniem przepisów prawa geologicznego i górniczego. Przed przystąpieniem do robót użytkownik powinien w odpowiednim terminie zawiadomić właściciela o swym zamiarze. Jeżeli zamierzone urządzenia zmieniałyby przeznaczenie gruntu albo naruszały wymagania prawidłowej gospodarki, właściciel może żądać ich zaniechania albo zabezpieczenia roszczenia o naprawienie szkody.

Wygaśnięcie użytkowania:

Użytkowanie wygasa z mocy prawa:

  1. Najpóźniej ze śmiercią osoby fizycznej, na rzecz której zostało ustanowione
  2. Na skutek niewykonywania nieprzerwanie przez 10 lat

Użytkowanie wygasa także, gdy:

  1. Użytkownik zrzeknie się swojego prawa
  2. Użytkownik nabędzie własność rzeczy, która jest przedmiotem użytkowania (konfuzja).

Po wygaśnięciu użytkowania użytkownik obowiązany jest zwrócić rzecz właścicielowi w takim stanie, w jakim powinna się znajdować stosownie do przepisów o wykonywaniu użytkowania. Roszczenie właściciela przeciwko użytkownikowi o naprawienie szkody z powodu pogorszenia rzeczy albo o zwrot nakładów na rzecz, jak również roszczenie użytkownika przeciwko właścicielowi o zwrot nakładów na rzecz przedawniają się z upływem roku od dnia zwrotu rzeczy.

Hasła kluczowe:

graniczone prawo rzeczowe, przedmiot użytkowania, użytkowanie, wygaśnięcie użytkowania

Udostępnij

Skomentuj

Plain text

  • Znaczniki HTML niedozwolone.
  • Adresy internetowe są automatycznie zamieniane w odnośniki, które można kliknąć.
  • Znaki końca linii i akapitu dodawane są automatycznie.
  • Email addresses will be obfuscated in the page source to reduce the chances of being harvested by spammers.
CAPTCHA
To pytanie sprawdza czy jesteś człowiekiem i zapobiega wysyłaniu spamu.